اغلب افراد دروغ گفتن کودکان را دلیل بر رسیدن به خواسته ها و دوری از دردسر و تنبیه می دانند، اما در واقع دلایل متعددی برای اجتناب کودکان از گفتن حقیقت وجود دارد. در این مقاله علت علمی دروغ گفتن کودکان را به طور شفاف ریشه یابی می کنیم. هدف از شناخت دلیل دروغ گویی، درک رفتار کودک به جای سرکوب کردن آن است.
دروغ گویی کودکان به عنوان یک دستاورد شناختی است که در سنین قبل مدرسه ظاهر می شود. به گفته دیگر کودک با رشد شناختی واقعیت را درک می کند و قادر است ذهن دیگران را درک و پیش بینی کند. بنابراین دروغ گفتن در کودکان نشانه رشد شناختی در آنهاست و در صورتی که دروغ گویی در این بازه تبدیل به عادت نشود مشکلی ایجاد نمی کند.
کودکان در این سن توانایی تفکیک بین آنچه در ذهن دارند و آنچه در واقعیت هست را ندارند. درواقع کودک تخیلات و آرزو های خود را طوری بیان می کند، انگار که در واقعیت قابل اجراست. مثلا:« من روی ابر میشینم.». از علت های دیگر دروغ گویی در این سن، ثبات نداشتن حافظه رویداد هاست. به گفته دیگر کودک جزیئاتی را که فراموش کرده است را با اطلاعات خود پر می کند. تفاوت این دسته دروغ ها با دروغ های آگاهانه در این است که شما با به چالش کشیدن کودک متوجه می شوید که او هیچ مقاومتی برای ادعا خود نمی کند.
با دستیابی کودکان به نظریه ذهن، او درک می کند که افراد باورهای متفاوتی نسبت به واقعیت دارند. برای مثال:( او می داند حقیقت چیست ولی آن را طور دیگر برای خود تعریف می کند تا زجر کمتری بکشد. یا متوجه می شود که شما درست می گویید ولی خود را به یک راه دیگر می زند.). در اینجا علت علمی دروغ گفتن کودکان به خاطر خطای شناختی نیست بلکه نوعی ابزار اجتماعی برای ارتباطات محسوب می شود.
پیشنهاد می شود برای هدایت کودک به راستگویی، قصه در مورد راستگویی و دروغگویی کودکان را برای فرزند دلبندتان بخوانید.
دروغ گویی علاوه بر رشد شناختی، تحت تاثیر عوامل دیگر از جمله فشارهای محیطی و نیاز های عاطفی است. کودکان در این سطح برای محافظت ازخود و تهدیدات عاطفی دروغ می گویند. در زیر به چند نمونه از علت های دروغ گویی کودکان اشاره کردیم:
اگر ذهن کودک به طور خودکار پیش بینی کند که گفتن حقیقت باعث تنبیه، انتقاد یا برخورد خشن والدین می شود از مکانیسم دفاعی انکار یا دروغ استفاده می کند. پس دروغ گویی کودک در این سطح به خاطر بد ذاتی او نیست. درواقع کودکان مخصوصا آنهایی که در خانواده های کنترلگر و مقتدر زندگی می کنند، برای برداشتن فشار از روی خود از گفتن حقیقت اجتناب می کنند.
کودک با گفتن دروغ هایی به شکل بزرگ نمایی کردن واقعیت، در حال شکل دهی «خود ایده آل» است و تمایل دارد آنچه را که می خواهد به دیگران و همسالان خود نشان دهد، تا مورد توجه و تایید آنها قرار گیرد. مثلا:« من با ماشین سریع بابام رانندگی کردم.». گاهی اوقات کودک به خاطر جلوگیری از ناراحتی شخص دیگر ترجیح می دهد نظری دهد که حقیقت ندارد ولی به صورت مصلحتی و برای همدلی دروغ می گوید. همچنین عدم توجه مثبت شما به کودک باعث می شود او با دروغ گفتن و اغراق کردن توجه شما را جلب کند.
الگوسازی کودک از مراقبان اصلی از علت های اصلی درونی کردن رفتار های هنجار یا ناهنجار است. کودک تحت تاثیر محیط تربیتی خود قرار می گیرد و طبق آن محیط، ارزش های اخلاقی خود را شکل می دهد. بنابراین کودک از طریق مشاهده و تقلید که از نظریه های مهم یادگیری است، قواعد اجتماعی را نهادینه می کند.
والدی که خود در ارتباطات روزانه از دروغ های مصلحتی استفاده میکند. مثلا:« ابراز خوشحالی از دیدن خواهر شوهر، در صورتی که واقعا نیست.» درواقع به فرزندش مجوز می دهد دروغ کوچک می تواند بگوید. زیرا کودکان به ویژه در سنین اولیه اساسا از رفتارهای والدین تقلید می کنند. همپنین والدینی که دروغ گفتن را به طور دائم و با موفقیت در تعاملات خود به کار می برند، باعث می شود بچه دروغگویی را ابزاری کارآمد و قابل مدیریت بداند و آن را نهادینه کند. بنابراین آموزش به صورت کلامی و فقط با گفتار تاثیر گذار نیست بلکه نحوه رفتار شما است که اهمیت دارد.
اگر کودک در محیطی است که به طور افراطی از سبک اقتدارگرایانه استفاده می شود، برای حفظ آرامش ترجیح می دهد دروغ بگوید. در واقع این گونه محیط های سخت گیرانه به جای آموزش صداقت و ایجاد امنیت، پنهان کاری را رواج می دهد. همچنین والدینی که ثبات هیجانی ندارند و برخورشان با بچه در شرایط مختلف غیر قابل پیش بینی است، باعث می شود بچه برای ارزیابی محیط فعلی خود دروغ بگوید تا امنیتش در خطر نباشد.
نگاه کلی
به طور کلی دروغ گویی در کودکان یک پدیده طبیعی و تکاملی است که ریشه در رشد شناختی، انگیزه عاطفی و محیطی که در آن بزرگ شده دارد. با شناخت دلیل و علت علمی دروغ گفتن کودکان می توان به جای سرکوب و مجازات کودک، آگاهانه بر رفتار های او تمرکز و محیطی امن ایجاد کرد.
نویسنده: دکتر رضا ریحانی (درمانگر مجاز آیسفت کانادا )