یادگیری پاسخ های صحیح و کامل سوالات کودکان درباره مرگ میتواند به شما کمک کند تا درک بهتر و کاملتری از پدیده مرگ در ذهن فرزندتان ایجاد کنید.
11 سوال مهم کودکان درباره مرگ
وقتی یک انسان یا یک حیوان میمیرد، معمولا سوالاتی درباره مرگ در ذهن کودک شکل میگیرد. به همین دلیل، اگر شما از قبل درمورد این سوالات فکر کرده باشید و پاسخ ها را پیدا کرده باشید، کارتان آسان تر خواهد بود. توجه داشته باشید که کودکان خردسال ممکن است سوالات مشابه درباره مرگ را چندین بار بپرسند.
اگر میخواهید خودتان ترس فرزندتان را از بین ببرید، لطفا اینجا ضربه بزنید تا مراحل درمان را به صورت کامل یاد بگیرید.
در پاسخ به این سوال، سعی کنید به فرزندتان اطمینان دهید که مرگ به زودی به سراغ آنها نمی آید.
بنابراین میتوانید بگویید:« هر چیزی که زنده باشه، مثل حیوانات، گیاهان و آدم ها، بلاخره یک روزی میمیرند. بیشتر مردم زمانی میمیرند که خیلی پیر یا خیلی مریض شده باشند. پس، بچه ها خیلی زیاد عمر میکنند. چون هنوز خیلی پیر نشدن. تازه، خیلی هم سالم و قوی هستند!»
اکثر بچه ها وقتی این سوال را میپرسند که نگران از دست دادنِ شما باشند. آنها میخواهند قول دهید که نمیمیرید. ما پیشنهاد میکنیم قولی که نمیتوانید به آن عمل کنید را هرگز ندهید. از طرفی، بهتر است صادقانه پاسخ دهید. درباره این سوال، به فرزندتان این اطمینان را بدهید که همه تلاش خود را میکنید تا مدت زمان زیادی را کنارش بمانید و از او مراقبت میکنید.
مثلا میتوانید بگویید:« منم یک موجود زنده ام، پس یک روزی میمیرم. اما من خیلی سالم هستم و سالم هم میمونم. غذاهای خوب میخورم، می خوابم، ورزش می کنم. مدت خیلی خیلی خیلی طولانی کنارت میمونم. انقدر کنارت میمونم که یک روز خودت میگی « من رو ول کن دیگه مامان! منم میخوام یکی دوتا کار رو بدون کمک شما انجام بدم!». و بعد درمورد زندگی سالم با فرزندتان صحبت کنید.
گاهی اوقات وقتی کودک این سوال را می پرسد، می ترسد که عزیز دیگری را از دست دهد. میتوانید بگویید:« نگرانی من اینجا نباشم که ازت مراقبت کنم؟».
این سوال نشان میدهد که فرزندتان درحال تلاش برای درک مفهوم مرگ است. پس، در حد سن و فهم کودکتان پاسخ دهید.
مثلا میتوانید بگویید:« خیلی چیزها ممکنه باعث مرگ آدم ها بشه. خیلی چیزها باعث میشه که بدن آدم ها از کار بیفته. مثل پیری، تصادف و یا بیماری شدید و بسیار بد. اما یادت باشه که یه چیزهایی هرگز باعث مرگ نمیشوند. آرزوها یا فکرها هیچوقت نمیتووند باعث مرگ بشوند.».
برای کمک به فرزندتان در زمینه درک مفهوم و پذیرش مرگ می توانید قصه « خداحافظ جوجه رنگی » را از اینجا بخوانید.
نحوه پاسخ به این سوال به باورهای شخصی و یا معنوی خانواده تان بستگی دارد. بنابراین، میتوانید درباره این باورها صحبت کنید.
مثلا میتوانید بگویید:« ما با او خداحافظی میکنیم. اما او نمیتونه با ما خداحافظی کنه. برای همین، خانواده، اقوام و دوستانش دور هم جمع میشوند تا در یک مراسم خداحافظی کنند. بعد از اون هم میتونیم وقتی ستاره نورانی رو در اسمون دیدیم، به او فکر کنیم و باهاش خداحافظی کنیم!».
پاسخ این سوال به باورهای مذهبی ما درباره مرگ و اعتقادات شخصی مان گره خورده است. ممکن است درک این باورها برای کودک، مخصوصا اگر کم سن و سال تر باشد، بسیار سخت باشد. بنابراین، درباره حاشیه ها صحبت کنید. بهتر است قبل از پاسخ به این سوال، نظر فرزندتان را بپرسید و براساس باورهای معنوی او پاسخ دهید.
مثلا میتوانید بگویید:« وقتی بابابزرگت مرد، او رو در خاک دفن کردیم. چون بدنش از کار افتاده و دیگه هیچوقت نمیتونه کار کنه. اما خیلی ها معتقدند که بخشی از ما آدم ها هست که بعد از مرگ هم وجود داره. به این بخش میگن «روح». ما روح رو نمیبینیم، اما خاطرات زیادی با بابابزرگ داریم که میتونیم بهشون احترام بذاریم، میتونیم به خاطراتمون فکر کنیم. حالا که بابازرگ مرده، ایشون توی ذهن و خاطرات ما زندگی میکنه.».
قصه بچه فیل و سن خدا پاسخی است قانع کننده به سوال کودکانه خدا چند سالشه
تشییع جنازه یک راه برای خداحافظی کردن با کسی است که دوستش داریم اما مرده است. معمولا خانواده، اقوام و دوستان به خاطر فردی که مرده دور هم جمع می شوند تا عشق شان را نشان دهند و خداحافظی کنند. مردم برای نشان دادن عشقی که به آن فرد دارند می توانند از راه های مختلفی استفاده کنند: با هم درباره آن فرد صحبت کنند، نماز بخوانند و یا گریه کنند.
احساسات کودک را صبورانه بشنوید و همدلی کنید. سپس، اطلاعات لازم درباره آن احساسات را ارائه دهید.
مثلا می توانید بگویید: «طبیعی است که وقتی یکی از عزیزان مان میمیرد، حال خوبی نداشته باشیم. چون احساسات مختلفی را همزمان تجربه میکنیم. احساسات تو هر طور که باشد، کوچک یا بزرگ، مثبت یا منفی، به اندازه کافی برای آن اینجا جا داریم. ممکن است الان احساس غم و اندوه را تجربه کنی. این طبیعی است. چون تو مامانبزرگ را خیلی دوست داشتی. امکان دارد این غم و اندوه که آمده است، چند روز برود، اما گاهی ممکن است مدتی طول بکشد. مجبور نیستی به تنهایی با این موضوع کنار بیای. می توانی من رو بغل کنی و یا بیرون بری و کمی بازی کنی.».
صادقانه پاسخ دهید. اتفاقی که افتاده است را در حد فهم کودک تان بیان کنید. بهتر است احساس فرزندتان را بازتاب دهید.
مثلا میتوانید بگویید:« متأسفم. میدونم خیلی غم انگیزه اما اگه مراقب نباشیم ممکنه اتفاق خوبی نیفته. عمو حواسش نبود و تصادف کرد. برای همین مرد!».
اشکالی ندارد اگر با محبت و مهربانی بگویید فرد مهمی که از دست داده ای دیگر برنمیگردد. اما حتما به کودک این اطمینان را بدهید که هروقت خواست میتواند درمورد خاطرات و احساساتی که دارد با شما صحبت کند. کودک باید بداند که میتواند با زنده نگه داشتن خاطراتی که با مادرش (هر عزیز از دست رفته) دارد، همیشه او را در ذهن و قلبش نگه دارد. کودک را مطمئن کنید که این غم همیشگی نخواهد بود.
مثلا میتوانید بگویید:« میدونم ناراحتی و دلت خیلی تنگ شده، اما مامان دیگه برنمیگرده. هرچقدر هم بخوایم که او دوباره برگرده نمیتونه بیاد چون مرده. اما هروقت دلت تنگ شد و یا ناراحت بودی، من همینجام. میتونی با من راجع بهش حرف بزنی. مطمئنم این غم همیشه با تو نمیمونه!».
قبل از آنکه به این سوال پاسخ دهید، نظر فرزندتان را بپرسید. مثلا بگویید:« فکر میکنی الان مامانبزرگ کجاست؟». پاسخ فرزندتان بیانگر باورهای معنوی خانواده است. بهتر است پاسخ همخوانی دهید و در انتها او را از سردرگمی خارج کنید.
به عنوان مثال، اگر پاسخ فرزندتان این باشد که «الان مامانبزرگ توی بهشته!»، شما میتوانید بگویید:« آره. من هم فکر میکنم روح مامانبزرگ الان توی بهشته. اما بدنش که کار نمیکرد رو گذاشتیم توی تابوت و الان زیر زمین دفن شده!».
وقتی کودک میپرسد که چند روز دیگر زنده میمانم، در اغلب مواقع نگران مرگ خود است.
میتوانید بگویید:« درسته که همه موجودات زنده یه روزی میمیرند، اما هیچ کس نمیدونه که چقدر زنده میمونه. اما تا وقتی که دچار بیماری خیلی بدی نشیم و یا خیلی پیر نشیم، نمیمیریم. حتی خیلی از آدم های پیر هم نگران مردن نیستند!».
باید در گام اول به فرزندتان این اطمینان را بدهید که این یک اتفاق نادر است. سپس، به افرادی که هم سن فرد فوت شده هستند و زنده و سالمند و فرزندتان میشناسد اشاره کنید.
مثلا میتوانید بگویید:« این اتفاق، زیاد نمیفته. او بیماری سختی داشت و مرد. الان دایی رضا، پسرعموت مهرداد، و … رو میبینی؟ اونا هم سن … هستند. میبینی چقدر سالمند و دارن زندگی میکنند؟».
اگر میخواهید بدانید برای پاسخگویی به سوالات کودکان درباره مرگ به چه نکاتی باید توجه کنید، اینجا ضربه بزنید.
نویسنده: دکتر رضا ریحانی | درمانگر مجاز آیسفت کانادا