کودکی که در برابر والدین خود حاضرجوابی می کند، معمولا نشان دهنده این است که او از موضوعی خوشش نمی آید و نمی خواهد بپذیرد. مسلما کودک مثل بزرگ تر ها حق اضهار نظر دارد و باید به عقاید او احترام گذاشت. اما مشکل نحوه بیان عقاید است. در این مقاله با 4 راهکار عملی حاضرجوابی کودکان و علت های آن آشنا می شوید.
حاضرجوابی در واقع نوعی پاسخ پرخاشگرانه در دفاع از خود و عقاید خود است. برای اینکه کودک به شیوه قابل قبول احساسات و عقاید خود را بیان کند، والدین باید ابتدا با علت حاضرجوابی کودکان آشنا شوند. سپس با اجرای راهکار های موثر نحوه ارتباط برقرار کردن کودک با دیگران را اصلاح کند تا الگو رفتاری درست در بچه شکل گیرد. در زیر به علت حاضرجوابی کودکان اشاره شده:
الگوسازی قوی ترین مکانیسم یادگیری در کودکان است. کودک محیط پیرامون را زیر نظر می گیرد تا رفتار هایی را که بیشترین پاسخ و نتیجه را دارد شناسایی کند. الگو برداری می تواند از تعاملات والدین، رسانه ها (برنامه کودک) و محیط مدرسه باشد. مثلا:« با تماشا برنامه کودکی که شوخی های ناهنجار یا پاسخ های سریع و تیز در محور جذابیت است، کودک برای منطبق کردن خود از آن شیوه الگو برداری می کند.»
واکنش به احساسات و نیاز برآورده نشده
کودکی که در بیان احساسات خود عاجز است و یا احساسات سرکوب شده دارد، از حاضرجوابی به عنوان سپر برای خود استفاده می کند. برای مثال:« کودکی که برای ابراز مخالفت خود هیچ فضایی ندارد، از حاضرجوابی برای این خشم سرکوب شده استفاده می کند. ». همچنین کودکی که نادیده گرفته میشود برای جلب توجه از این رفتار منفی استفاده می کند.
کودکان با توسعه دایره لغاتشان در تلاش اند برای نشان دادن قدرت و مهارت کلامی خود، مورد تایید قرار گیرند و خوشان را به شما اثبات کنند. اگر کودک حق انتخاب نداشته باشد و بیش از حد کنترل شود، برای باز پس گیری استقلال خود تلاش می کند تا فضا را از دست شما خارج کند و حرف آخر را بزند.
کودکان به خاطر مخالف بودن با افکار یا درخواست شما حاضرجوابی می کنند. اما مشکل مخالفت آنها نیست بلکه نحوه برخورد کودک است که مشکل زاست. برای اینکه کودک به شیوه درست و مناسب ابراز مخالفت کند و کلامش تند و تیز نباشد، باید از همان ابتدا که شاهد حاضرجوابی کودکتان شدید به او نحوه برخورد مودبانه را آموزش دهید. زمانی که کودک حاضر جوابی کرد به چشمان او نگاه کنید و با لحن جدی و قاطع با او صحبت کنید. مثلا بگویید:« این طرز بیانت اسمش حاضرجوابیه و اصلا شیوه درست برای گفتن عقایدت نیست. ». سپس برای اینکه آداب معاشرت را به او یاد دهید تا جایگزین حاضرجوابی شود، درخواست خودتان را مودبانه به او بگویید: « لطفا با بزرگترت این طوری صحبت نکن عزیزم.».
در زمان هایی که کودک حاضرجوابی می کند و شما بی تفاوت از کنار این موضوع می گذرید و حاضرجوابی او را نادیده می گیرید، شک نکنید که به مرور زمان با حرف های زشت بیش تری مواجهه می شوید. باید ثابت قدم باشید و مداومت داشته باشید. اگر از همان دوران کودکی به حاضرجوابی کودکتان توجه کنید و از راهنمایی های ملایم و راهکار عملی حاضرجوابی کودکان استفاده کنید، از نهادینه شدن این الگو رفتاری در تعاملات فرزندتان با خودتان و دیگران پیش گیری کرده اید.
مسلما کودکی که کنایه آمیز حرف میزند و حاضرجوابی می کند، کفر والدین را در میاورد. زیرا تحمل بی احترامی مخصوصا از جانب فرزند برای والدین سخت است. لذا دقت کنید اگر شما واکنشی همراه با خشم و یا فریاد و تنبیه به کودک نشان دهید، فقط بچه را وادار به سکوت می کنید اما مشکلی حل نمی کنید. پیشنهاد می شود رو اصل موضوع تمرکز کنید و به هیچ وجه وارد بحث دو طرفه با فرزندتان نشوید. پس به جای فریاد کشیدن و از کوره در رفتن بگویید:« این لحنت اصلا مناسب نبود، احساس کردم بهم بی احترامی شد. لطفا مخالفتت رو محترمانه بیان کن.».
پیشنهاد می کنیم برای مدیریت خشم و پاسخ های آگاهانه از پکیج رهایی از زندان تربیتی کمک بگیرید تا روابط سالم تری را با فرزند خود تجربه کنید.
مراقب دوستان و خواهر و برادر بزرگ تر از بچه باشید زیرا آنچه وارد گوش کودک می شود از دهان آنها خارج می شود. نحوه تعامل خواهر و برادر بزرگتر کودک با والدین علت مهم حاضرجوابی کودکان است. بنابراین در محیط خانوادگی خود قوانینی مبنی بر احترام در کلام صرف نظر از سن تعیین کنید. مثلا:« رضا (برادر بزرگتر) میدونم قصدت شوخی کردنه ولی این لحن برای ما قابل پذیرش نیست، بهتر با لحن مودبانه صحبت کنی.».
نویسنده: (دکتر رضا ریحانی درمانگر مجاز آیسفت کانادا)